اسرا دوغان / مهرى آريانفر
59
حج گزارى ايرانيان به روايت اسناد عثمانى و قاجارى ( فارسى )
شد تا در اخذ اموال آنان اقدام كند . همچنين امر حج صره همايون « 1 » نيز در جريان قرار گرفت تا اموال مغصوبه از مردم آن شهر اخذ و به شاكيان بازگردد . در ميان حجاج عرب و عجم كه متجاوز هزار نفر بودند و براى فريضه حج به نيت خالصانه آمده بودند ، علىشاه نامى ، زيد جلاله ، كه از اهالى هندوستان و از مردم شهر هرات بود ، به تفليس آمده بودند . به جوار عين تاب كه رسيدند ، حين عبور از قرهداغ كه خاك رومقلعه بود ، مورد هجوم اشقيا قرار گرفتند و هفت نفر از همراهان وى به قتل رسيد و 402 كيسه آقچه و وسايلش مورد غصب قرار گرفت . غير از اين مقدار نقدى ، شمارى نيز از اموال وى به غارت رفت كه عبارتند از : هفت كوزه جواهرات كه عبارتند از : 250 عدد لاهورت ، لاجورد و دُرّ و همچنين 200 عدد عود هندوستان و 100 كاپرى الماس و سه يمنى و دو فيروزه و يمن عقيق و نيز عقيقى كه قيمت آن 100 قروش بوده ، دو شمعدان ذىقيمت و 6 توپ پارچه هند و 12 عدد كتاب طبابت و 3 جلد مصحف شريف و 9 - 8 باتمان « 2 » ادويه و . . . موجود بود كه مجموعه آنان بالغ بر 75 كيسه آقچه بود ، غصب شد . غير از آن 4 رأس اسب و 7 رأس قاطر و شترهايشان نيز غارت كردند . بر اساس اين گزارش وى بر آن است اموال مذكور و مبالغ معلوم از غاصب ، شيخ رومقلعه اخذ شود .
--> ( 1 ) . صُرّه همايون : يكى از رسوم قديمى در دولت عثمانى در ارتباط با حرمين شريفين ، ارسال « صُرّه همايون » يا هداياى سلاطين عثمانى و رجال دربار و اعيان براى اهالى حرمين شريفين است . « صُرّه » در لغت به معناى كيسه پول است ؛ اما در اصطلاح دولت عثمانى ، به معناى طلا و كيسه هاى زرى است كه از سوى دولت عثمانى براى اهالى حرمين شريفين فرستاده مى شد . رسم ارسال اين صُرّهها كه عبارت از هداياى نقدى و جنسى براى مردم اين دو شهر بود ، از زمان « عباسيان » آغاز شد و تا پايان سلطنت عثمانى دوام يافت . ( 2 ) . ( تركى ) واحد اندازهگيرى محصولات كشاورزى در ميان اقوام ترك و كسانى كه با تركها داد و ستد داشتهاند ، بوده است . مقدار باتمان در مناطق مختلف و نيز بر حسب جنسى كه توزين مىشد ، متغير بود . از ين رو محققان در تعيين وزن دقيق آن ، گاه با مشكل روبهرو مىشوند . در بسيارى موارد ، هر باتمان را معادل 3 تا 10 كيلوگرم گرفتهاند .